Analîzek Li Ser Anatomîya Kolonîzator û Kolonîzekirî - Beşa 1

Analîza Romaneke Yaşar Kemal: Metafora Zexta Kolonyalîst û Asîmîlasyonê ya Kurdan

Nivîskar Îbrahîm Gürbüz di analîza xwe ya bi sernavê "Analîzek Li Ser Anatomîya Kolonîzator û Kolonîzekirî -1" de, romana Yaşar Kemal ya bi navê "Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca" (Sultanê Fîlan û Mêrûya Kuleka bi Rih), wekî yek ji berhemên nejirêzê yên yekem ên edebiyata Tirkî nirxandiye. Gürbüz destnîşan dike ku Yaşar Kemal di vê berhemê de, bi rêya cîhaneke sembolîk ku li ser heywanan hatiye avakirin, civaka mirovan, kolonyalîzm, xwezaya desthilatdariyê û pêvajoyên asîmîlasyona çandî rexne dike.

Çîroka Sembolîk a Yaşar Kemal

Roman bi vegotina welatê mêrûyan dest pê dike, ku civakeke aştîxwaz, kedkar û hilberîner e. Lê rojekê, Sultanê Fîlan ê ku li welatekî dûr desthilatdar e, behsa dewlemendiya welatê mêrûyan dibihîze. Sultan, bi gotinên serokê çivîkên hûdhûd, biryar dide ku welatê mêrûyan bike bin desthilatdariya xwe. Artêşa fîlan êrîşî welatê mêrûyan dike, welat hildiweşe; hinek mêrû tên kuştin, hinek serî li ber sultan ditewînin, hinek jî direvin çiyayan.

Sultanê Fîlan ne tenê welatê mêrûyan dagir dike, di heman demê de hewl dide ku ziman, bîr û raman û nasnameya wan jî tune bike. Dibistanan vedike ku "Fîlî" (zimanê fîlan) fêr dikin, zimanê mêrûyan qedexe dike; bi borî û amûrên weşanê propagandaya berdewam dike. Di vê pêvajoyê de, mêrû zimanê xwe ji bîr dikin, nikarin rabûriya xwe bi bîr bînin û dest bi teqlîdkirina fîlan dikin. Bi vî rengî, civakeke ji nasnameya xwe qutkirî û îtaatkar çêdibe.

Li hemberî vê zextê, Mêrûya Kulek a bi Rih, ku berxwedan û hêviyê temsîl dike, derdikeve pêş. Ew li çiyayan xwe dide hev, mêrûyên wekî xwe kom dike, nasnameya wan bi bîr dixe û bang li azadiyê dike. Bi gotina "Hemû mêrûyên cîhanê bibin yek," mêrû ji nû ve bi rêxistin dike. Piştî têkoşîneke dirêj, mêrû bi kolandina binê erdê, qesra Sultanê Fîlan hildiweşînin; Sultanê Fîlan di bin sîstema xwe de wenda dibe.

Rexneya Yaşar Kemal: Ziman Wekî Hîmê Nasnameyê

Îbrahîm Gürbüz di analîza xwe de dibêje ku Yaşar Kemal bi vê çîrokê sirûşta desthilatdariya zordar, sîstemên totalîter û asîmîlasyonê rexne dike. Sultanê Fîlan sembola desthilatdariya kolonîyalîst û zordar e, dema mêrû jî neteweyên bindest, kolonîzekirî û yên ku hewl tê dayîn asîmîle bibin temsîl dikin. Qedexekirina zimanê mêrûyan ji aliyê fîlan ve, hewldana tunekirina çand û hebûna neteweyekê ye, ku encama sirûştî ya sîstema kolonîyalîst e. Nivîskar tekez dike ku ziman bi nasnameya neteweyekê re yek e û windakirina ziman tê wateya windakirina hebûnê.

Gürbüz diyar dike ku di romanê de medyayê û perwerdehiyê, wekî amûrên ku desthilatdariya kolonîyalîst ji bo şekildana gelê kolonîzekirî û bêhişkirina hiş bikar tîne, cih digirin. Yaşar Kemal bi vî alî ve jî nîşan dide ka di civakên modern de manîpulasyon çawa dixebite. Lê di dawiya romanê de, li hemberî zextê berxwedan, li hemberî bêhêviyê jî hêvî derdikeve pêş.

Çîroka Kurdî di Navbera Rêzikan de

Di analîzê de, Gürbüz rasterast girêdana romanê bi rastiya Kurdî re datîne. Tê gotin ku Yaşar Kemal di berhema xwe ya "Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca" de, kolonîzekirina Kurdistanê û çawa Kurd di civaka Tirkiyeyê de hatine asîmîlekirin, bi du metaforên xurt vegotîye. Berhem di alîkî de, çawa asîmîlasyona dilxwazî pêk tê, nîşan dide.

Analîz dibêje ku di naveroka efsaneyê de, derbarê avahiya siyasî û civakî ya Tirkiye û Kurdistanê de çavdêrîyên girîng hene. Di romanê de, fîlên di daristanê de her tim zextê li mêrûyan dikin, wan bindest dikin; ramanên wan bi îdeolojiyên xwe mijûl dikin, wan bawer dikin ku ew fîl in û her tiştê ku yê mêrûyan e ji destên wan digirin û welatên wan talan dikin. Ev vegotin, nîşandana sîstema siyasî û avahiya civakî ya Tirkiyeyê ye. Yaşar Kemal, dema ku dijberiya di navbera fîlan û mêrûyan de ava dike, mêrûyan wekî Kurdan; fîlan jî wekî sîstema kolonîyalîst a dewleta Tirk bi cih dike.

Gürbüz tekez dike ku qedexekirina zimanê Kurdî li dibistanên Kurdistanê, bi zorê ferzkirina Tirkî, heman mekanîzmaya ku di welatê mêrûyan de hatiye bikaranîn nîşan dide: Bi ziman re, raman, bîr, nasname û awayê hebûnê jî hatiye guhertin. Asîmîlasyona herî kûr û wêranker ziman e; ji ber ku ziman hem bîra neteweyekê ye hem jî pira wê ya ber bi paşerojê ve.

Analîz destnîşan dike ku Yaşar Kemal, di bin zextên siyasî yên wê demê de, li şûna ku ramanên xwe bi zimanekî zelal bibêje, xwe li qadeke ewletir siparteye û bi rêya fîlan û mêrûyan çîroka xwe vegotîye. Bi vê têkoşîna sembolîk, Yaşar Kemal hewldana parastina hebûna neteweya Kurd û pevçûna dîrokî ya di navbera Kurdan û hêzên kolonîyalîst ên ku hewl didin wan asîmîle bikin, wekî nîşaneke edebî vegotîye.

Dê Bidome…