Şamîl Teymurov: Rêberî û Rola Birêz Mesûd Barzanî

Demek Dîrokî di Doza Neteweyî ya Kurd û Tevgera Neteweyî de: Rêberî û Rola Birêz Mesûd Barzanî

Gelê Kurd, di serdema xwe ya dîrokî de, ji ber dabeşbûna erdnîgarî, destwerdanên derve û nakokiyên navxweyî, her dem neçar maye ku derfeta avakirina dewleteke neteweyî ya serbixwe paş bixe. Lê îro, geşedanên dawî, bi taybetî li Başûrê Kurdistanê û Rojava, ji bo civaka Kurd qonaxeke dîrokî nîşan didin. Ev qonax bi pêleke neteweperwerî ya bilind û bi rêberiya birêz Mesûd Barzanî re, bi serokatî û girêdana rewa ya kevneşopiya siyasî, dîplomasî û leşkerî ya Barzanî ku di nava civakê de hatiye damezrandin, şekil digire.

Kevneşopiya Dîrokî ya Barzaniyan: Stûna Siyaseta Kurd

Ji Şêx Ebduselam vir ve, kevneşopiya Barzaniyan di siyaseta Kurd de her dem xwedî aqilek dewletî û kevneşopiyek dîplomasiyê bûye. Ev kevneşopî bi van taybetmendiyan tê nîşankirin:

Tecrûbeya Siyasî û Dîplomasî: Barzanîyan bi salan tevgera Kurd ne tenê bi çekan, lê herwiha li ser eksena dîplomasî û têkiliyên navneteweyî bi rê ve birine.

Rêberiya Li Dijî Qeyranê: Tevî zext û dorpêçên herêmî, kevneşopiya Barzanî karîbû nirx, bawerî û dilsoziya civaka Kurd biparêze.

Tecrûbeya Dewletî ya Sazûmanî: Nifşa Mesûd Barzanî, Nêçîrvan Barzanî û Mesrûr Barzanî, ne tenê rêberên partiyan, lê belê xeteke rêveberiyê ya xwedî tecrûbeya dewletî temsîl dikin.

Ev berhevoka dîrokî, îro di pêşketina bilez a Başûrê Kurdistanê û bidestxistina rêzgirtina navneteweyî de roleke krîtîk dilîze.

Rojava û Cûdabûna ji Bandora PKK’ê

Di van salên dawî de, bi taybetî bûyerên li Rojava, bûne sedema cudabûneke berbiçav di navbera civaka Kurd û xeta PKK’ê de. Sedemên vê cudabûnê ev in: nebidestxistina statuyê di pêvajoya 14 salî ya PKK-PYD-YPG li Rojava de; redkirina ala neteweyî ya Kurdan û girtina alên partiyên xwe li ser ala neteweyî; dirûşmên "Kurd Dewlet, Xweserî, Federasyon naxwazin"; piçûkxistina doza neteweyî ya Kurd bi dirûşmên îdeolojîk ên wekî biratiya gelan, komunîzm û sosyalîzm. Herwiha, kiryarên tundûtûjiyê yên li Ewropa û Diyasporayê bi navê Kurdan, êdî gel ji xeta îdeolojîk û çekdarî ya PKK’ê dûr xistiye.

Di xwepêşandanên kolanan de, ala neteweyî (Ala Rengîn) derdikeve pêş, alên partiyan li paş dimînin.

Qebûlkirina rewabûna xeta Barzanî ji aliyê Mezlûm Ebdî û rayedarên din ên Rojava ve û pena xwestina wan zêdetir di bin baskê wê de, tevgera neteweyî ya Kurd cara yekem evqas xurt kiriye. 

Ev geşedan ji bo ciwanên Kurd û diyasporayê bilindbûneke xurt a hişmendiya neteweyî nîşan dide. Rûmeta PKK'ê di nava gel de zû kêm bûye û hebûna wê ya çekdarî êdî rewabûneke civakî nîn e.

Başûrê Kurdistanê: Hêzeke Herêmî û Navneteweyî

Başûrê Kurdistanê di van salên dawî de ne tenê wekî hêzeke herêmî, lê herwiha wekî aktorek navneteweyî yê naskirî bi pêş ketiye. 
Di warên aborî û dîplomasî de gavên ciddî hatine avêtin û di danûstandinên navneteweyî de nûnerên Kurd wekî muxatabên rewa tên qebûlkirin. 
Bi saya kevneşopiya Barzanî, tevî hebûna blokên dijmin (Tirkiye, Îran, PKK) li dora xwe, di siyaseta herêmî û cîhanî de cihekî bi rûmet bi dest xistiye. 
Ev rewş di nava girseyan de helwesta rêveberiya yekgirtî û ewledar ji bo tevgera Barzanî û siyaseta Başûrê Kurdistanê xurt kiriye.

Pêla Neteweperwerî ya Bilind û Dîmenên Paşerojê

Îro di nava Kurdan de hişmendiyeke neteweperwerî ya nû bilind dibe. 
Nifşa nû ya ku ji îdeolojiyan dûr ketiye, li ser nasnameya neteweyî û rûmeta civakî disekine. 
Baweriya bi Barzanî, ne tenê li Başûr, lê herwiha li Rojava, Başûr, Kurdistana Sor û diyasporaya Ewropayê, heta di piraniya Bakur de jî tê dîtin. 
Bandora çekdarî û îdeolojîk a PKK’ê gelek kêm bûye. 
Ev tablo nîşan dide ku potansiyela Kurdan a avakirina tevgereke neteweperwer a neteweperwerî berê qet nehatiye dîtin.

Eksena Rêberî û Berpirsiyariya Dîrokî

Îro di tevgera neteweperwerî ya Kurd a ku bilind dibe de, rêberên krîtîk ev in: 
Birêz Mesûd Barzanî wekî aqilmendiya bilind û rêberiya xwedî rewabûna dîrokî.
Nêçîrvan û Mesrûr Barzanî bi tecrûbeya xwe ya dewletî û dîplomasî.
Hisên Yezdanpena bi kapasîteya xwe ya parastin û birêvebirina Kurdên Rojhilat, li Kurdistana Sor xwendiye û xwediyê ezmûna hişmendiya neteweyî ye. 
Mezlûm Ebdî wekî kesayetiyeke derbasbûn û ewlehiyê ya li Rojava. 
Karkirina hevpar a van rêberan potansiyela wê heye ku pêla civakî veguherîne tevgereke neteweyî ya daîmî û sazûmanî. 
Lê ya krîtîk, ev pêvajo li ser bingeha sazûmanî û aqilmendiya hevpar pêş bikeve, ne ku bi kesan ve girêdayî be. Eger na ev derfet demeke kêm de ji dest tê dayîn.

Encam û Şikestina Dîrokî

Daneyên dîrokî û çavdêriyên heyî nîşan didin:
Civaka Kurd ji avahiyên îdeolojîk û çekdarî dûr dikeve û xeta birêz Barzanî û Başûrê Kurdistanê wekî referansa neteweyî û rêber qebûl dike. 
Geşedanên li Rojava, Başûr, Rojhilat û Kurdistana Sor, pêla neteweperwerî ya ku di asta civakî de belav bûye, piştrast dikin. 
Kevneşopiya birêz Barzanî, ne tenê rêberiya kesane, lê herwiha wekî kevneşopiya aqilmendiya dewletî, dîplomasî û rêveberiya qeyranê, sîwaneke civakî pêşkêş dike. 
Heke ev pêvajoya bi êş bi awayekî rast bê sazûmanîkirin, dikare bibe bingeha tevgera neteweyî ya xurt a ku Kurdan bi salan xeyal kiriye.

Bi kurtasî, îro ji bo Kurdan asteke dîrokî çêbûye, kevneşopiya dîplomasî ya siyasî ya birêz Barzanî wekî girêdana civakî derketiye pêş û hişmendiya neteweperwerî bilind bûye. Ev geşedan, bi berpirsiyariya dîrokî û sazûmanîkirina stratejîk re, dikare bibe tevgereke neteweyî ya mayînde. Herwiha li vir piştgiriya zêdetir a rewşenbîrên Kurd û partiyên siyasî yên Kurd ji bo birêz Barzanî, dê ji bo yekîtî û statuya gelê Kurd hêzeke girîng be.

Şamîl Teymurov
21.01.2026