Nêrîneke Stratejîk li ser Rêya Pêşketinê û Rola Herêma Kurdistanê

Lêkolîn, Amadekarî û Nivîsîn

Kamiran Abdullah Caf

Yekem: Nêrîneke Stratejîk

Rêya Pêşketinê projeyeke mezin e ku Hikûmeta Iraqê hewl dide cîbicî bike da ku bibe navendeke lojîstîkî û aborî ku Kendavê bi Ewropayê ve bi rêya Iraq û Tirkiyeyê girê bide, bi riya:

Bendera Gewre ya Fawê li başûr
Xetên rêyên hesinî û rêyên bejahî
Herêmên lojîstîkî û pîşesazî
Girêdana Iraqê bi bazarên cîhanî ve

Armancên Stratejîk ên Projeyê:

Veguherandina Iraqê bo navendeke veguhestinê ya herêmî û navdewletî.
Curbicurkirina aboriya Iraqê bi dûrî petrolê.
Afirandina derfetên kar û handana geşepêdanê di sektorên pîşesazî û xizmetguzariyê de.
Xurtkirina hevkariya herêmî di navbera Kendav, Tirkiye û Ewropayê de.

Duyem: Derfet û Astengiyên ji bo Herêma Kurdistanê di "Rêya Pêşketinê" de

Derfetên Berdest ji bo Herêmê(Herêma Kurdistanê):
Cihê Cografî yê Stratejîk:
Herêma Kurdistanê xwedî cihekî gelek guncayî ye ji bo girêdana navenda Iraqê bi Tirkiyeyê re.
Dikare bibe dergehek ji bo girêdana Rêya Pêşketinê bi korîdorên Ewropaya Rojhilat re.

Aramiya Nisbî: Li gorî hin herêmên din, Kurdistan xwedî binesaziyeke ku bi awayeke baştir û aramiya ewlehiyê ya nisbî ye, ku wê ji bo veberhênan û girêdana lojîstîkî balkêş dike.

Binesaziya Amade ji bo Pêşxistinê:

Firokexane (wekî Firokexaneya Hewlêr û Silêmaniyê).
Herêmên pîşesazî yên ku dikarin bi rêyê ve werin girêdan da ku nirxek zêde biafirînin.

Pêwendiyên Xurt bi Tirkiyeyê re:

Herêma Kurdistanê xwedî pêwendiyên bazirganî û veberhênanê yên xurt bi Tirkiyeyê re ye, ku dikare alîkariyê bide ji bo hêsankirina qonaxa bakur a projeyê.

Sêyem: Herêma Kurdistanê Çawa Dikare Roleke Xurt Bilîze?

Vîzyoneke Siyasî û Aborî ya Yekgirtî: Divê Hikûmeta Herêma Kurdistanê vîzyoneke yekgirtî ji bo tevlîkirina Kurdistanê di projeya niştimanî de li şûna rikeberiyê, bi rêya hevahengiyê bi Bexdayê re bipejirîne.

Pêşkêşkirina Însiyatîfan ji bo Binesaziyê:

Veberhênan di xetên rêyên hesinî de ji Hewlêrê heta Mûsilê û girêdana wan bi xeta Bexda - Tirkiyeyê re.

Avakirina herêmeke lojîstîkî ya hevbeş bi hikûmeta federal re li deşta Nînowa an jî bi Dihokê re.

Handan û teşwiqkirina veberhêneran:

Pêşkêşkirina handanan ji bo veberhênanê di veguhestin, depokirin û bazirganiyê de di çarçoveya xeta pêşketinê de.

Veqetandina herêmên azad ên girêdayî rêyê.

Xurtkirina Rola Herêmê ya Dîplomatîk: Vekirina kanalên pêwendiyê bi Tirkiye, Kendav û Yekîtiya Ewropayê re ji bo pêşandan Rola Kurdistanê wekî korîdoreke pêbawer.

Hevkariya Bibandor bi Hikûmeta Federal re:

Danûstandin li ser bingeha hevbeşiyê ne ku rikeberiyê.
Giringîdan bi destkeftiyên niştimanî yên giştî, û pêşkêşkirina Herêmê wekî modeleke piştgiriya serkeftinê.

Çarem: Astengiyên Muhtemel

Aloziya Siyasî bi Bexdayê re: Dibe ku derfetên Herêmê asteng bike eger nakokiyên li ser çavkanî û desthilatan neyên çareserkirin.
Kêmasiya Fînansekirina Xweser: Herêmê bi pêwîst dihêle ku fînansekirinê bi riya Bexdayê an hevkarên navdewletî de hevaheng bike.
Nûnertiya Lawaz di Komîteyên Federal ên Projeyê de: Dibe ku derfetên bandorkirinê kêm bike.

Encama Stratejîk

Eger Herêma Kurdistanê di van xalan de biserkeve:
Pêşkêşkirina vîzyoneke stratejîk a zelal
Kar kirina wekî hevkareke pêbawer bi Bexda û Tirkiyeyê re
Pêşxistina binesaziya xwe û girêdana wê bi projeyê re
Wê demê ji bo projeya Rêya Pêşketinê dikare bibe xaleke bingehîn a bakur, sûdê ji dahatên aborî û derfetên jeopolîtîk werbigire, ku ev yek cihê wê wekî pêkhateyeke bibandor di yekîtî û pêşketina Iraqê de xurt dike.

Nexşerê: Rola Herêma Kurdistanê di Projeya "Rêya Pêşketinê" de li Iraqê
Qonaxa Yekem: Analîz û Amadekarî (Demkurt – di nav 3-6 mehan de)

Erkên Sereke:
Avakirina komîteyeke bilind di nav Herêmê de taybet bi Rêya Pêşketinê.
Pêkanîna lêkolîneke sûdmendiyê (feasibility study) ji bo binesaziyên heyî (rê, rêyên hesinî, firokexane) û asta girêdana wan bi xeta pêşketinê ya federal re.
Hevahengî bi Bexdayê re ji bo destnîşankirina xalên girêdana cografî û planên cîbicîkirinê.
Destpêkirina diyalogên fermî bi Tirkiyeyê re li ser korîdorên derbasbûnê û derfetên lojîstîkî yên hevbeş.

Encam:
Nexşeyeke berfireh a cihên girêdanê.
Nirxandineke teknîkî ya pêdiviyên pêşxistinê.
Belgeyeke destpêkî ji bo diyarkirina rola Herêmê di projeyê de.
Qonaxa Duyem: Plansazî û Beşdarî (Demnavîn – 6 heta 18 mehan)

Erkên Sereke:
Destpêkirina projeyên başkirina binesaziyê (firehkirina rêyan, pêşxistina dergehan, benderên hişk).
Danûstandin ji bo girêdana firokexaneyên Hewlêr û Silêmaniyê bi xetên barkêşiya hewayî yên girêdayî Rêya Pêşketinê.
Avakirina herêmeke azad a lojîstîkî li Dihokê an rojavayê Hewlêrê ku bibe xaleke belavkirinê ya bakur.
Pêşkêşkirina pakêteke handanan ji bo veberhêneran di sektora veguhestin û depokirinê de.

Hevahengî bi:
Wezareta Veguhestinê ya Federal.
Kompaniyên biyanî (bi taybetî Tirkî û Kendavî).
Bankên pêşketinê yên navdewletî ji bo fînansekirina projeyan.

Encam:
Nexşeyeke veberhênanê ji bo herêmên girêdayî rêyê.
Rêkeftinên destpêkî bi hevkarên herêmî û navdewletî re.
Tevlîkirina Herêmê di nav demên qonaxên projeya federal de.
Qonaxa Sêyem: Cîbicîkirin û Berfirehkirin (Demdirêj – 18 meh heta 5 salan)

Erkên Sereke:
Destpêkirina cîbicîkirina xetên girêdana rêhesinî an bejahî di navbera Hewlêr – Mûsil – Tirkiyeyê de.
Xebitandina herêma azad wekî rawestgeheke barkirin û belavkirinê ji bo kelûpelên ku ji Kendavê tên û ber bi Tirkiyeyê ve diçin.
Damezrandina kompaniyek hikûmî an tevlihev ji bo rêvebirina çalakiyên lojîstîkî û girêdana bazirganî bi xeta federal re.
Beşdariya çalak di kirrûbirra projeyê de li derve bi hevahengiya bi Bexdayê re.

Encam:
Xebitandina rastî ya rawestgehên veguhestinê yên girêdayî Rêya Pêşketinê.
Zêdebûnek di qebareya bazirganiya derbasbûyî de bi riya Herêmê.
Hevbeşiyên navdewletî yên domdar.
Qonaxa Çarem: Cîgirkirin û Yekbûna Herêmî (Pêşeroj – piştî 5 salan)

Erkên Sereke:
Yekxistina Herêmê di zincîreyên nirxî yên herêmî de wekî navendeke pîşesaziya sivik û belavkirinê.
Berfirehkirina herêmên pîşesazî yên girêdayî rêyê ji bo kişandina pîşesaziyên veguherîner.
Xurtkirina rola Herêmê wekî pirek di navbera Kendav û Ewropayê de.
Çalakkirina girêdana dîjîtal û zîrek di navbera stasyonên lojîstîkî de.

Encamên Çaverêkirî:
Kirina Kurdistanê wekî rawestgeheke sereke di bazirganiya herêmî de.
Geşepêdana dahata navxweyî ya giştî (GDP) bi riya curekirina aboriyê.
Xurtkirina yekbûna siyasî û aborî bi hikûmeta federal re.

Rasparteyên Stratejîk ên Berfireh:
Mijar: Rasparde
Rêveberî: Avakirina desteyeke hevahengiyê ya daîmî di navbera Herêm û Bexdayê de ji bo projeyê.
Fînansekirin: Ketina nav hevbeşiyan bi fonên Kendavî û Ewropî re ji bo veberhênanê.
Medya: Kampanyayeke medyayî ji bo şirovekirina rola Herêmê li ser asta herêmî û navdewletî.
Perwerde: Damezrandina bernameyên perwerdehiya lojîstîkî û veguhestinê li zanîngehên Herêmê.