Dr. Nûrî Osman: Peymanek ligel Çarçoveya Hemahengiyê ji bo Çareserkirina Pirsgirêkan Hat Îmzekirin

Serokê Nivîsîngeha Serokê Herêma Kurdistanê ku endamê şanda Nêçîrvan Barzanî bo Bexdayê bû, eşkere kir ku ew bernameya kar a ku ji aliyê Serokê Herêma Kurdistanê ve ji Çarçoveya Hemahengiyê re hatiye pêşkêşkirin ji bo çareserkirina pirsgirêkan, hatiye îmzekirin û hemû aliyan pêşwazî lê kirine û dê di kabîneya pêşerojê ya hikûmeta Iraqê de bê cîbicîkirin.

Dr. Nûrî Osman, Serokê Nivîsîngeha Nêçîrvan Barzanî, Serokê Herêma Kurdistanê, di bernameya (Rûdawî Îro) de behsa hûrgiliyên serdana du rojan ya Nêçîrvan Barzanî bo Bexdayê kir û eşkere kir ku di rojevê de ti daxwazên hizbî nebûne û serdaneke temamî Kurdistanî bûye bo Bexdayê û daxwazên Kurdistanî bûne ne hizbî.

Dr. Nûrî Osman got: "Ev serdan gelek pirsgirêk çareser kirine û em geşbîn in ku di hikûmeta pêşerojê ya Iraqê de hemû pirsgirêkên yasayî û destûrî yên di navbera Hewlêr û Bexdayê de bêne çareserkirin."

Teksta hevpeyvîna Rûdaw bi Dr. Nûrî Osman, Serokê Ofîsa Serokê Herêma Kurdistanê re:

Rûdaw: Hûrgiliyên vê serdana Nêçîrvan Barzanî, Serokê Herêma Kurdistanê bo Bexdayê çi bûn ku hûn jî pê re bûn? Daxwazên hizbî bûn an Kurdistanî?

Dr. Nûrî Osman: Ev serdan li ser pêşniyara Cenabê Serok Mesûd Barzanî bû, destnîşankirina Cenabê Kak Nêçîrvan Barzanî jî bi her du taybetmendiyên wî bû, wekî Serokê Herêma Kurdistanê ku desthilata cîbicîkirinê ya herî bilind e û wekî Cîgirê Serokê Partiya Demokrata Kurdistanê.

Daxwazname li ser pêşniyara Cenabê Serok Barzanî hemû daxwazên Kurdistanî bûn û ti daxwazeke hizbî tê de nebû, hemûyan behsa Herêma Kurdistanê û gelê Herêma Kurdistanê bi hemû pêkhateyan kirin: Xiristiyan, Êzdî, Sabî û Tirkmen; behsa hemûyan hat kirin.

Rûdaw: Peyama sereke ya Serokê Herêma Kurdistanê ji aliyên Iraqî re çi bû?

Dr. Nûrî Osman: Du pirsgirêkên sereke di navbera me û Hikûmeta Federal de, ango di navbera Bexda wek paytext de hene. Yekem û ya herî girîng pirsgirêka zîhniyet an têgihiştinê ye.

Têgihiştina me nîv-serxwebûnê di nav de heye, ji ber ku ji sala 1991'an ve û piştî Raperîna Pîroz ya gelê Kurdistanê heta sala 2003'an, dema Iraq hemû saziyên xwe yên îdarî ji vir vekişand, em hînî azadiyekê bûn; Herêma Kurdistanê vebû, têkiliyên wê yên derve hebûn, di wê demê de hemû Iraq di bin desthilatiya rejîma berê de bû. Ev birayên ku niha hatine, bi zîhniyeteke navendî hatine, em jî bi zîhniyeteke serxwebûnê. Her wiha li Herêma Kurdistanê em behsa destûrê dikin, lê ew li Bexdayê behsa yasayan dikin. Piraniya yasayên heyî yên Iraqê yên rejîmên berê ne û li gorî destûra nû nînin. Di destûrê de heta niha 50 madeyên destûrî hene ku pêwîstiya wan bi yasayan heye û heta niha ji bo wan yasa derneketine.

Em behsa destûrê dikin û ew behsa yasayan dikin, ev jî pevçûnan çêdike û divê em vê yekê fêm bikin ku gelo ev welat federalî ye an na, ji ber ku li gorî destûrê Iraq welatekî federalî ye, lê heta niha ev têgihiştin li Bexdayê nehatiye bicîhanîn.

Rûdaw: Serokê Herêma Kurdistanê bernameyek pêşkêşî Çarçoveya Hemahengiyê kir. Naveroka wê bernameyê çi bû?

Dr. Nûrî Osman: Hemû xal behsa destûr û cîbicîkirina destûrê dikin. Me ew belge pêşkêşî Çarçoveya Hemahengiyê kir. Wan li ser wê civîn kirin û ji aliyê wan û aliyê me ve jî hat îmzekirin. Hemû bernameya kar behsa destûrê dike û tiştekî li derveyî destûrê tê de nîne.

Rûdaw: Lê ev ne kabîneya yekem a hikûmetê ye ku bernameyek wê hebe û bê îmzekirin. Pirsgirêk di cîbicîkirinê de ye, vê carê we çi piştrastî girtiye ku dê bê cîbicîkirin?

Dr. Nûrî Osman: Ti garantiyek nîne ku ev bêne cîbicîkirin, lê divê herdu alî, em û hikûmeta federal, nêzîkî hev bin. Divê amadebûna me li Bexdayê ji niha baştir be, nûneratiya me bandortir be, divê em hewl bidin têkiliyên xwe yên domdar bi aliyên siyasî yên Iraqê re hebin, ji Sunnî û Şîa û hemû pêkhateyên Tirkmen, Xiristiyan û Sabî re, ne tenê di çarçoveya îdarî ya hikûmetê de be, lê divê di çarçoveya civakî û siyasî de jî be ji bo ku ev madeyên destûrî bibin yasa.

Rûdaw: Wek yasa we çi daxwaz kir?

Dr. Nûrî Osman: Bo nimûne, yasaya gumrikan, yasaya bacê; ev her du yasa pir bingehîn in û bi jiyana gel ve girêdayî ne, her wiha mijara budçeya Herêma Kurdistanê, ku divê budçe derkeve û tenê bi awayê "mehane" nebe, her wiha budçe ji bo Hêzên Pêşmerge û çekdarkirina wan, ji ber ku li gorî destûrê Pêşmerge beşek ji avaniya berevaniya Iraqê ye; yasaya neft û gazê; amadekirina yasaya Encûmena Federalî û yasaya Dadgeha Federalî behsa wan hatiye kirin û li ser wan lihevkirin hatiye kirin.

Rûdaw: Ma ji bo cîbicîkirina wan ti demnameyek heye?

Dr. Nûrî Osman: Ti demnameyek tê de nîne, ji ber ku ew ê dema hikûmeta nû were avakirin, em jî li wir bin û bi hev re bi aliyên siyasî re bixebitin. Piraniya van yasayan li Encûmena Nûneran a Iraqê derdikevin, ji ber vê yekê pêwîstiya me bi hevkariya bloka Kurdî û Sunnî û aliyên din heye.

Rûdaw: Hemû van xalên ku we behs kirin di bernameya hikûmeta Sûdanî de jî hebûn, lê nehatin cîbicîkirin, heta hatibû nivîsandin ku di şeş mehan de yasaya neft û gazê derkeve, ev ne heman çerx e?

Dr. Nûrî Osman: Vê carê me hest kir ku ciddiyetek zêdetir heye, wekî Cenabê Serokê Herêma Kurdistanê jî di twitta xwe de amaje pê kiriye, Iraq rûbirûyî astengiyên mezin bûye; astengiyên aborî û ewlehiyê ji ber encamên şerê li herêmê. Yek ji wan xalan ku me behs kir, bêçekkirina komên çekdar bû, ji ber ku ev ji bo Iraqê û ji bo me jî bûye pirsgirêk. Çawa dibe ku êrîşî Herêma Kurdistanê bê kirin ku beşek ji Iraqê ye? Ew bi me re hemfikir bûn ku ev metirsiyeke pir mezin e li ser Iraqê, ku Serokwezîrê erkdar, birêz Elî Zeydî hat Hewlêrê van mijaran hatin gotûbêjkirin û diyar e hin tedbîr hatine girtin ji bo bêçekkirina wan koman û tedbîr niha jî berdewam in.

Rûdaw: Deşta Nînewayê û sînorên Herêma Kurdistanê cihek bûn ku di dema borî de her tim ji wir êrîşî Herêma Kurdistanê hatiye kirin, an jî ji deverên Diyala. Gelo di van civînan de behsa çareseriya vê rewşê hat kirin, an jî wan hêzên li wan deveran biguherînin hêzên din?

Dr. Nûrî Osman: Hemû mijar hatin nîqaşkirin. Di dema destpêkirina şer de jî, Serokê Herêma Kurdistanê bi Serokwezîrê Iraqê re axivî û li ser wê bingehê hinek ji wan hêzên ku li wan deveran bûn hatin guhertin. Em ê komîteyên hevbeş di navbera her du aliyan de, hem komîteyên siyasî hem jî komîteyên hikûmetê, ji bo şopandina van mijaran ava bikin.

Rûdaw: Di civînan de behsa beşdarbûna komên çekdar di kabîneya nû ya hikûmetê û metirsiyên wê hat kirin?

Dr. Nûrî Osman: Wan bi xwe jî metirsiya vê yekê hîs kiribû. Berî ku em behsa wê bikin, wan bi xwe got ku ev metirsî li ser Iraq û hikûmetê ye.

Rûdaw: Heta niha Encûmena Federalî li Iraqê nehatiye avakirin. Nêrîna aliyan di vê derbarê de çi ye, hem aliyên Çarçoveya Hemahengiyê hem jî aliyên Sunnî?

Dr. Nûrî Osman: Hemû di derbarê avakirina Encûmena Federalî de hemfikir in, dibe ku hin nêrînên cûda hebin. Bo nimûne, carekê Sunnîyan nêrînek wan hebû ku heger Encûmena Federalî were avakirin dibe ku bi Serokatiya Parlamentoyê re hevterîb be û desthilatên wê kêm bike, lê wê demê jî me ji wan re got ku Encûmena Federalî desthilatên Serokatiya Parlamentoyê kêm nake û dibe ku Serokatiya Encûmenê bi awayekî dorveger be. Aliyên Şîî jî ti bertekên wan tune ne li ser avakirina Encûmena Federalî û piraniya wan jî...