Pênaseya Neteweyan û Avakirina Çandan: Gotareke Ji Şamîl Teymurov

Di gotareke xwe ya nû de, Şamîl Teymurov, di 27ê Cotmeha 2025an de, li ser pênaseya neteweyan û çawa çand tên avakirin, nêrînên xwe parve dike. Wî bal kişandiye ser wê yekê ku neteweyek, dema ku ji heman çavkaniya etnîkî û çandî bê, dikare weke neteweyek rastîn bê binavkirin. Lê belê, eger dewletek civakek ji neteweyên cuda û çandên cuda kom bike û wan di bin yek navekî de bike yek, wê demê ew nikare weke neteweyekê bê pênasekirin, tenê weke civakekê tê dîtin.

Mînakên Neteweyên Resen û Neteweya Tirk a Çêkirî

Teymurov, weke mînak, Ereb, Fars, Kurd, Alman û Fransiyan weke neteweyên resen bi nav dike. Ew diyar dike ku her çend ev pênase ji hin kesan re ne xweş be jî, rastî ev e ku van neteweyan koka xwe ya hevpar heye. Lê belê, dema ku ew tê ser Tirkan, Teymurov diyar dike ku pênaseyek wusa ji bo wan tune. Li gorî wî, civaka ku îro li Tirkiyeyê wek "Tirk" tê binavkirin, ji hemû neteweyên asîmîle bûne pêk tê.

Sedemên "Neteweya Çêkirî" ya Tirkan:

Teymurov du awayan ji bo pênasekirina neteweyan destnîşan dike: etnîkî û çandî. Ew dibêje ku Tirk ji aliyê etnîkî ve ne Tirk in; ango, nijadek Tirkî tune. Wan çandeke çêkirî ji neteweyên asîmîle kirî afirandin û navê "Tirk" lê kirin. Neteweyên ku bingeha neteweya "Tirk" a îro ya li Tirkiyeyê ava dikin, ev in: Laz, Gurcî, Çerkez, Albanî, Boşnak, Abxaz, Ereb, Ermenî û Kurd.

Bandora "Neteweya Çêkirî" li ser Çand û Hunerê:

Ji ber ku Tirk neteweyek çêkirî ne, çanda wan jî çêkirî ye. Teymurov vê yekê weke çandeke dizîkirî bi nav dike, ku ji gelên din hatiye girtin û weke "Tirk" hatiye binavkirin. Weke mînak, ew dibêje ku ger lîstikvanên Kurd û Ermenî ji sînemayê, şanoyê û hunerê bihata dûrxistin, ne hunera Tirkî û ne jî sînemaya Tirkî dê hebûna xwe bidomanda. Ew herwiha destnîşan dike ku "pêjgeha Tirkî" ya îro jî bi piranî çanda Kurd, Ermen û Yewnaniyan e, ku ji aliyê Tirkan ve hatiye dizîn.

Berevajî: Kurd Wek Neteweyeke Resen û Kevnar:

Berevajî Tirkan, Teymurov dibêje ku Kurd ji aliyê etnîkî û çandî ve Kurd in; ango, ew neteweyek "Mîr" in ku ji 8000 BZ ve li Mezopotamyayê hene. Ev yek girêdana wan a kûr a dîrokî û çandî bi axa xwe re nîşan dide.

Gotara Şamîl Teymurov bangek e ji bo fêmkirin û hurmetkirina nasnameyên resen û hişyarkirina li hember hewldanên afirandina nasnameyên çêkirî, ku ev yek di nava civakên pirçandî de girîngiyek mezin digire.