Xencera Kurdî: Sembola Berxwedan û Nasnameyeke Dîrokî

Hewlêr - Kurdistan: Ji mêj ve, xencer di çanda Kurdan de tenê ne amûreke şer bûye, lê di heman demê de sembola nasname, mêrxasî û xwe parastinê ye. Di dîroka Kurdan a tijî berxwedan û têkoşînê de, xencer ji bo gelê Kurd wekî çekeke neteweyî ya xwe parastinê hatiye bikaranîn. Wêneya xencereke Kurdî, ku di sala 1887an de di pirtûka "Kurdistan, Mezopotamya û Faris" a nivîskarê Fransî Henry Binder de hatiye weşandin, girîngiya vê amûrê di çanda Kurdî de careke din radixe ber çavan.

Henry Binder (1887-1915), di pirtûka xwe de, ku piştî gerên wî yên li Rojhilata Navîn hatiye nivîsandin, wêneyên balkêş û agahiyên berfireh derbarê jiyan û çanda gelên herêmê de pêşkêş dike. Di nav van wêneyan de, xençera Kurdî bi awayekî berbiçav cih digire, ku nîşan dide ev amûr ji bo Kurdan xwedî cihekî taybet bûye.

Xencer: Çekeke Neteweyî ya Xwe Parastinê

Xencera Kurdî bi dizayn û sêwirana xwe ya bêhempa û taybetmendiyên xwe yên hunerî tê naskirin. Bi gelemperî, devê wê tûj û hinekî çemkî ye, û destê wê bi nexşên cuda yên kevneşopî yên Kurdî hatiye xemilandin. Ev nexş û xemilandin, ne tenê bedewiya xencerê zêde dikin, lê di heman demê de çîrokên dîrokî û çandî yên Kurdan jî vedibêjin.

Di dema şer û pevçûnan de, xencer ji bo Kurdan wekî amûreke bingehîn di xwe parastinê de hatiye bikaranîn. Leheng û Pêşmergeyên Kurd, di seranserê dîrokê de, xencerên xwe wekî beşek ji nasnameya xwe ya şervanî û berxwedanê dîtine. Di gelek helbest û stranan de jî, xencer wekî sembola qehremanî û wêrekî tê pesindan.

Girîngiya Çandî û Dîrokî

Wêneya di pirtûka Henry Binder de, careke din girîngiya çandî û dîrokî ya xencerê ji bo Kurdan destnîşan dike. Di sedsala 19an de, dema ku dewlet û împaratoriyên mezin li herêmê li ser axa Kurdan serdest bûn, Kurdan bi xencerên xwe re hewl didan ku hebûna xwe biparêzin û nasnameya xwe ji bîr nekin.

Îro jî, tevî ku teknolojiya leşkerî pêş ketiye û awayên şer guherîne, xencera Kurdî di dil û bîra Kurdan de cihekî girîng digire. Ew bûye sembola têkoşîna ji bo azadî û serxwebûnê, û her ku diçe di nexşên hunerî, cil û bergan û di bîranînan de xwe nîşan dide. Bi vî awayî, xencer ne tenê çekeke kevnar e, lê di heman demê de pireke zindî ye ku rabirdûyê bi îro û paşeroja gelê Kurd ve girê dide.

Xencera Mela Mistefa Barzanî: Sembola Bawerî û Berxwedanê

Di wêneyên dîrokî yên Mela Mistefa Barzanî de, xencera wî ya taybet herdem li kêleka wî xuya dike. Ev xencer, ji bo Barzanî ne tenê amûreke şer an jî xemilandin bû. Ew sembolîzma kûr a berxwedan, parastin û pabendbûna wî ya bi doza Kurd û Kurdistanê re nîşan dida.

Xwe Parastin: Xencer, bi cewhera xwe, çekekî xwe parastinê ye. Ji bo Barzanî û Pêşmergeyên wî, di nav çiyayên Kurdistanê de, xencer amûreke girîng bû ji bo berevaniyê li hemberî êrîş û xetereyan. Ev yek ne tenê di wateya fîzîkî de bû, lê di heman demê de sembola berxwedana li hemberî tunekirina nasnameya Kurdî bû.

Mêrxasî û Şanazî: Di çanda Kurdî de, xencer bi mêrxasî, wêrekî û şanaziyê ve girêdayî ye. Mela Mistefa Barzanî, bi helwesta xwe ya lehengî û baweriya xwe ya bêdawî bi doza Kurd re, ev taybetmendî di şexsiyeta xwe de berçav dikir. Xencer, di vê çarçoveyê de, bûbe nîşana rêzdarî û serbilindiyê.

Nasnameya Neteweyî: Di demên ku nasnameya Kurd di bin metirsiyê de bû, Mela Mistefa Barzanî bi her kiryar û semboleke xwe re, hebûna Kurdan tekez dikir. Xencer, bûbe nîşana vê nasnameyê, û di cîhanê de bûbe alavek ku bi Kurdan û têkoşîna wan re tê nasîn.

Kurdên li seranserê cîhanê, Barzanî wekî sembola hêvî û berxwedanê dibînin. Xencera wî jî, wekî beşek ji vê mîrateyê, di dil û bîra gelê Kurd de herdem tê parastin.

Di her gavê de, Mela Mistefa Barzanî bi xencera xwe ya li kêleka wî re peyameke zelal dida: Xencer ku çekeke xwe parastinê ye û ne yê êrîşkirinê ye, wekî çanda Kurdan jî nîşan dide, ji ber ku tu demekê Kurdan êrîşî neteweyekê nekirine û her dem li hember êrîşan xwe parastine. Peyama Xencera Kurdî ew e ku Kurd dê herdem xwedî li xwe, li zimanê xwe, li çanda xwe û li axa xwe xwedî derkevin, û ji bo azadiyê, ew ê herdem amade bin ku berxwedanê bikin û beranber her êrîşekê bi xenceran xwe biparêzin.

Rizgar Botanî

Çavkanî: Pirtûka "Kurdistan, Mezopotamya û Faris" a Henry Binder (1887).