Konferansa Kêmneteweyên Rojhilata Navîn li Tel Avîvê

Tel Avîv – Îsraîl: Doh li bajarê Tel Avîvê, konferansek bi sernavê 'Kêmneteweyên Rojhilata Navîn' ji aliyê çalakvan û akademîsyenên rastgir ên tundrew ên Îsraîlî ve hat lidarxistin. Di vê konferansê de nûnerên civakên Elewî, Kurd, Aşûrî û Dûrzî amade bûn, yên ku daxwazên xwe yên ji bo yekîtî û parastinê li hember tundrewiya Îslamî û rewşa tevlihev a herêmê anîn ziman û bi şev jî li televizyona i24NEWS Arabic raporeke berfireh hate belav kirin.

Bang li Îsraîlê ya ji bo Piştgirî û Yekîtiyê

Çalakvana Elewî, Rîvona, diyar kir ku bûyerên li peravên Sûriyê yên weke qirkirinan, bûne sedema sereke ya beşdarbûna wê. Wê helwesta Îsraîlê ya wek 'êrîşeke terorîstî' dîtina van bûyeran, berevajî helwestên dewletên Ereb ên ku wan weke 'tevgerên derbekaran' bi nav dikin, pesnand. Rîvona anî ziman ku Elewî ji aliyê rejîma Esed ve di dozên Erebî de weke pêşeng hatine bikaranîn, lê wan xwe bi van nakokiyan ve girê nedîtiye. Wê tekez kir ku gelê Elewî di adet û kevneşopiyên xwe de ji Îslam û misilmanan cuda ye, û ji aliyê rejîmê ve weke perdeyek ji bo nakokiyên ku pê eleqedar nînin, hatine bikaranîn.

Her wiha, çalakvanê Kurd Alan Welî, nerazîbûna xwe li hemberî binavkirina Kurdan weke 'kêmnetewe' anî ziman û got, "Em ne kêmnetewe ne, em netewe ne û li Rojhilata Navîn mezintirîn neteweya bê dewlet in." Welî bal kişand ser qurbaniyên gelê Kurd li Rojava, ku ji sala 2014’an ve zêdeyî 20 hezar şehîd dane û rastî êrîşên kîmyewî yên rejîma Sedam Husên hatine. Wî anî ziman ku êşa gelê Kurd wekî êşa gelê Îsraîlê ye û daxwaz ji dewleta Îsraîlê kir ku "bi dil û can" li kêleka gelê Kurd û kêmneteweyên Sûriyê yên wek Elewî, Dûrzî, Xirîstiyan û Aşûrî bisekine. Welî hêviya avakirina Sûriyeyeke demokratîk a ku hemû gel û mezheb bi hev re di aştiyê de bijîn, parve kir.

Rexne û Dîrok: Berjewendiyên Îsraîlê û Zilmên Herêmî

Lêbelê, analîstê karûbarên Rojhilata Navîn, Elî Sabah, nêrîneke cûda anî ziman. Wî destnîşan kir ku medyaya Ereban bi gelemperî mijarên kêmneteweyan nîqaş nake ji ber ku ew di bin kontrola desthilatdaran de ye. Sabah hişyarî da ku divê kêmnetewe ji berjewendiyên xwe yên takekesî baldar bin, ji ber ku Îsraîl tenê li berjewendiyên xwe digere û dema ku armancên wê biqedin, wê wan biavêje. Wî herwiha destnîşan kir ku Îsraîl di dîrokê de ji bo berjewendiyên xwe yên stratejîk, her tim bi kêmneteweyan re têkiliyên xwe guhertine.

Sabah, wek mînak, li ser dîroka zilmên li ser gelên Filistînî rawestiya û anî ziman ku Îsraîl di sedsala 21’an de zêdeyî 70 hezar Filistînî di qirkirinekê de kuştiye, û ev yek weke sûcekî giran destnîşan kir. Ev îddîa di navbera beşdaran de bû sedema nîqaşên germ, ji ber ku daxuyaniyên Sabah dijberî helwestên hin çalakvanan bûn ku piştgirî li Îsraîlê digeriyan.

Daxwazên Ji bo Pêşerojeke Demokratîk û Rêveberiya Giştî

Çalakvanan bang kirin ku hikûmet û gelên herêmê guh bidin daxwazên kêmneteweyan û tekezî li ser pêwîstiya civakên demokratîk ên ku mafên hemû kesan diparêzin, kirin. Rîvona hêviya xwe anî ziman ku gelên herêmê ji paşeroja şer û pevçûnan xilas bibin û ber bi pêşerojeke pêşketî ve biçin, ku zarok tê de di hawîrdoreke paqij de mezin bibin û ji tirsa tundrewiya dînî dûr bikevin. Welî herwiha tekezî li ser rola serokê Hêzên Sûriya Demokratîk, General Mezlûm Ebdî, weke hêviya gelê Sûriyê ya ber bi Sûriyeyeke demokratîk û civakeke ku hemû gelên wê di aştiyê de bijîn, kir.

Konferansa li Tel Avîvê, nakokiyên kûr ên di navbera xwesteka kêmneteweyan a ji bo yekîtî û parastinê de, û rastiyên siyaseta Rojhilata Navîn ên tevlihev, derxist holê. Dema ku beşdaran hêviyên xwe yên ji bo pêşerojeke aştiyane anîn ziman, rexneyên li ser berjewendiyên dewletan û pirsgirêhên dîrokî yên di herêmê de, nîqaşeke germ çêkir.