Kurdistana Bindest û Frantz Fanon

Frantz Fanon (1925-1961) rewşenbîr, derûnnas, fîlozof, şoreşger û teorîsyeneke Martinîkî bû. Ew di têkoşîna dijî dagîrkeriyê û azadiya gelên bindest de yek ji bîrmend û ramanwerên herî girîng e. Fanon bi taybetî li ser bandora derûnî û psîkolojîk a dagîrkerî û kolonyalîzmê li ser takekes û civakê de nivîsandiye, diyar kiriye ku çawa zordar û dagîrker mirovan ji kesayetiya wan bi xwe dûr dixe û nasnameya wan xera dike. Pirtûkên wî yên navdar "Çermê Reş, Maskeyên Spî" (Peau noire, masques blancs) û "Bela Di Cîhanê De" (Les Damnés de la Terre) ne. Ew ji bo azadbûna Cezayîrê ji destê Fransayê tevlî tevgera şoreşgerî bû û di sala 1961ê de koça dawî kir. Ramanên wî îro jî ji bo têkoşînên li dijî nîjadperestî, dagîrkerî, emperyalîzm û zordariya civakî de di rojevê de ne.

Gelê Kurd ku nifûsa wê li ser 70 milyonane li cîhanê û gelê herî mezinê bê dewlet têne nas kirin û welatê wan Kurdistan li ser 5 dewletên cûda ve hatiye dabeş kirin. Kurd jî wekî gelek gelên din ên ku ji dagirkeran ve, zordarî û cudakariyê û êş kişandine, dikarin ji raman û têkoşîna Frantz Fanon dersên gelek hêja û rojevî werbigirin. Fanon, bi kûrkirina li ser bandora dagîrkeriyê û kolonyalîzmê li ser derûnî û psîkolojiya mirov û civakê, rêyek ji bo fêmkirin û têkoşîna li dijî vê zordariyê pêşkêş kiriye.

Çend xalên sereke hene ku Kurd dikarin ji raman û têkoşîna Frantz Fanon sûd werbigrin:

Analîzkirina Bandora Derûnî û Psîkolojîk a Zordariyê:

Fanon bi berfirehî qala "alîkariya dagîrkeran" dike, ango çawa ku mirovên bindest nasnameya xwe ya resen winda dikin û hewl didin ku nasnameya zordar û dagîrkeran qebûl bikin. Kurd, yên ku di dîrokê de rastî polîtîkayên bişaftin û asîmîlasyonê hatine û hîn jî li gelek deveran pê re rû bi rû ne, dikarin ji analîzên Fanon fêr bibin ku çawa ev bandorên psîkolojîk nas bikin û çawa li dijî wan bisekinin.

Fêmkirina vê rewşê dikare alîkariya wan bike ku hestên xwe yên kêmbûnê, ku dibe ku ji ber zordariyê derketibin holê, bi ser bikevin û nirxa çand û nasnameya xwe ya Kurdî ji nû ve piştrast bikin.

Pêşxistina Hişmendiya Neteweyî û Xwebaweriyê:

Gelek caran di civîn û hevpeyvînan de Serok Mesûd Barzanî balkişandiye li ser xwebaweriya take kesê Kurd û kerem kiriye ku "nabê take kesê Kurd xwe ji çi neteweyan ne kêmtir bibîne û ne jî mezintir bibîne." Fanon jî pêşniyar dike ku gava mirovên bindest hest bi kêmbûnê dikin, gava yekem ji bo serkeftinê ev e ku ew nasnameya xwe bi serbilindî vegerînin. Ji bo Kurdan, ev tê wateya xwedîderketina li ziman, çand, dîrok û nasnameya Kurdî. Ev ne tenê bersivek li hember zordariyê ye, lê di heman demê de bingeheke ji bo yekîtiyeke neteweyî û têkoşîneke bi bandor.

Ramanên Fanon li dijî nîjadperestiyê û her cûre cudakariyê, Kurdan teşwîq dikin ku hêza xwe ya navxweyî û nirxên xwe yên mirovî nas bikin û berdewam bikin.

Nasnameya Hêzên Dagîrker û Emperyalîst û Bandora Dagîrkeran û Post-Kolonyal:

Fanon balê dikişîne ser domandina sîstemên zordestiyê piştî bidawîbûna dagîrkerî û kolonyalîzma rasterast, bi awayên nû yên aborî û siyasî. Kurd, ku di navbera hêzên herêmî û navneteweyî de ne, dikarin analîzên Fanon bikar bînin da ku polîtîkayên dewletên serdest ên nûjen (neo-kolonyalîst) û yên navneteweyî yên ku bandorê li ser doza wan dikin, baştir fêm bikin.

Fêmkirina ka çawa hêzên mezin berjewendiyên xwe di dema "rewşên krîzê" de diparêzin, dikare ji Kurdan re bibe alîkar ku stratejiyên baştir ji bo parastina doza xwe pêş bixin.

Têkoşîna Li Dijî Dabeşkirinê:

Fanon bi tundî li dijî dabeşkirina gelan e. Di çarçoveya Kurdan de, ev tê wateya redkirina sînorên çêkirî yên ku wan ji hev cuda kirine (li Tirkiye, Îran, Iraq, Sûriye) û xebata ji bo yekîtiyek neteweyî ya xurt.

Fanon tîne ziman ku "Divê em ji Ewropaya ku qala mirovahiyê dike, lê li her devera ku pê re rû bi rû tê, mirovahiyê qetil dike, dûr bikevin." Ev bangek e ku Kurd jî dev ji hêviyên vala yên ji derve berdin û bi hêza xwe ya hundirîn têkoşînê bidomînin.

Giringiya Xwe-Rêxistinkirin û Çalakiya Gelêrî:

Di ramanên Fanon û her wiha yên Biko de, girîngiya xwe-rêxistinkirina civakên bindest tê destnîşan kirin. Ji bo Kurdan, ev dikare bibe ders ku ji bo bidestxistina mafên xwe, ew nikarin tenê li hêzên derve an elîtan bisekinin, lê divê bi hêz û organîzasyona xwe ya gelêrî tevbigerin.

Bi kurtasî, Fanon ji Kurdan re modelek ji bo analîzek kûr a zordariyê, pêşxistina hişmendiyek neteweyî ya xurt, û pêkanîna têkoşînek azadîxwaz a bi hêz pêşkêş dike ku ne tenê bi leşkerî, lê bi riya derûnî û psîkolojîk û çandî jî mirovên bindest ji "nexweşiya" bindestiyê xilas bike.

Rizgar Botanî