Dîroka Gelê Kurd: Ji Bin Siya Împaratoriyan Heta Bayên Lozanê

Hewlêr – Di dîrokê de, gelek netewe û gelan di bin sîbera împaratoriyên mezin ên wekî Brîtanî û Fransî de, mîna mişmişan xwedî li dewletên xwe derketin û geş bûn. Ji bo her gelekî dewletek hat damezrandin, û ji bo hinan jî gelek dewletên cihêreng derketin holê. Lêbelê, di vê pêvajoya dîrokî ya dabeşkirina dewletan de, gelê Kurd bi destên vala ma û bêpar ji mafê xwe yê neteweyî hate hiştin. Dîrokê, li şûna ku piştgirî bide hêviyên wan, bi ser wan de bazda û wan pelçiqand, bêyî ku xema wan bixwe.

Piştî hilweşîna Împaratoriya Osmanî, Komara nû ya Tirkiyeyê, Kurdên ku di bin desthilatdariya wê de bûn, li dijî hêzên Brîtanî û Fransî bikar anî. Li gorî nivîsarê, Komarê Kurd wek mertal bi kar anîn, bi trajediya wan bazirganî kirin û xewnên wan ên azadiyê xistin sûk û bazaran da ku bifiroşin. Ev yek nîşan dide ku çawa gelê Kurd, di pêvajoyên avakirina dewletên nû de, bûye qurbana lîstikên siyasî.

Bayên Lozanê Mûmên Sevrê Vemirandin

Peymana Sevrê ya sala 1920-an, ku di destpêkê de hêviyên serxwebûna Kurdistanê dida, bi peymana Lozanê ya sala 1923-an hate betalkirin. Ev bûyer di nav Kurdan de wek xalek reş di dîroka wan de tê hesibandin. Di nivîsê de ev hest bi hevoka "Bayên Lozanê mûmên Sevrê vemirandin. Çima, ya Xwedê?" tê vegotin, ku kûrahiya êş û bêhêvîtiya gelê Kurd nîşan dide.

Xeyala Mela Mistefa û Minareyên Mûsilê

Ev hestên giran û pirsên bêbersiv, di xeyala Mela Mistefa Barzanî de jî cih girtibûn. Dema ew û hevalên xwe nêzîkî bajarê Mûsilê bûn û minareyên zirav ên mizgeftên bajêr mîna tîrên di sînga ezmên de dihatin xuyakirin, ev hevok di hişê wî de zengilî. Ev dîmen, ne tenê rewşa erdnîgarî ya herêmê, lê di heman demê de girîngiya Mûsilê di dîroka Kurdistanê de jî destnîşan dike.

Ev nivîs ji romana "Şerê Dawî yê General" ya nivîskarê navdarê Kurd Jan Dost hatiye girtin, ku tê payîn ku ronahiyê bîne ser beşên nepenî yên dîroka Kurd û têkoşîna wan a ji bo hebûna xwe.