لە ئاراسەوە بۆ کورد پاس (KRD pass).
ڕۆندک فارس
دوو ساڵ بەسەر "l" لە تەمەنی پەیمانامەی "سیڤەر" تێپەر دەبێت، هاوکات ئەم ڕێککەوتنە هاوتایە لەگەڵ (175) ساڵ تەمەنی خەباتی کوردستان و بزاڤی ڕزگاریخوازیی کوردستان. ئەمە جگە لەوەی ساڵیادی 102 ساڵەی پەیمانامەی دروستکردنی دەوڵەتێکی سەربەخۆیی کوردستان ڕۆژێک دوای ڕێککەوتنی ئاشتی نێوان ئەرمینیا و ئازەربایجانە، بە نێوەندگیری سەرۆک دۆنالد ترەمپ دوای (35) ساڵ، جەنگ و ئاڵۆزی.
ئەم ڕووداوە دوای یەکانە بۆ مێژووی هاوچەرخی کوردستان ڕێکەوت نییە و پڕیەتی لە شرۆڤە و لێکدانەوەی سیاسەتی نێودەوڵەتی و گەڕانەوە بۆ دووبارە داڕشتنەوەی هاوکێشەکان.
سەرۆک نێچیرڤان بارزانی ڕێککەوتنی نێوان ئەرمینیا و ئازەربایجانی بە "ڕێککەوتنی مێژوویی" ناوبرد و پیرۆزبایی لە (47)ـەمین سەرۆکی ئەمریکا کرد . بۆ تێگەیشتن لە کرۆکی ئەو ڕێککەوتنە مێژوویە بۆ چارەنووسی کوردستان پێویستە بگەڕێنەوە بۆ سەددەیەک لە پێشتر. چونکە لە ڕووی زمانی دیپلۆماسی و سیاسەتی نێودەوڵەتیەوە، ئەم یادە بە ساتی سەرکەوتنی دیپلۆماسی حوکمڕانی (33) ساڵەی کورد دادەنرێت، کە دوای سەدەیەک توانی "کلتووری هێز" بۆ "کلتووری ڕێز و پێکەوە ژیان" کلتووری " ئاشتی و ئارامی" کلتووری " باوەڕبوون و پابەند بوون". بگۆڕیت و تەواوی هاوکێشەکان پێچەوانە بکاتەوە. بەڵێ ئەمە تۆمارکردنی مێژووی پێکەوەژیانی خەباتی کوردستانە.
چونکە ئەم گۆڕانکارییە هاوتایە لەگەڵ سیاسەتی کوردستان لە کاتی پەڕینەوەی لە ڕووباری ئاراس و هەروەها پێشکەوتنی ستراتیژی هاوچەرخی کوردستان لە کابینەی نۆیەمدا کاتێک پڕۆژەی "کورد پاس)ـی لە ستراتیژی دیجیتاڵی ڕاگەیاند.
بە زمانێکی کوردایەتی و نیشتمانی، ئەم ڕێکەوتنە مێژوویەیی سەرۆک نێچیرڤان ناوزەندی کرد دوای (35) ساڵ جەنگ و ئاڵۆزی، بەرقەرابوونی ئاشتی بوو لە ڕێگەی "دیپلۆماسی نیشتمان ساخی" فەلسەفەو ڕێبازی بارزانی.
کلتووری فرە فەرهەنگی و نیشتمان ساخی.....
لە هەژدەی حوزەیرانی ساڵی (1947) بارزانی نەمر لە گەڵ زیاتر لە (500) هاوەڵی پێشمەرگەی لە ڕووباری ئاراس دەپەڕنەوە و ڕوودەکەنە یەکێتی سۆڤیەتی جاران. لەوکاتەدا باوکی ڕۆحی نەتەوەی کورد لە کۆبوونەوەیەکی فراوانادا لە گەڵ شۆرشگێرەکانی دەفەرمووێت " ئێمە ڕێگایەکی دوور و درێژمان لە پێشە، گوند ودێهاتی زۆرمان دەکەوێتە سەر ڕی، نامەوێت بەهیچ شێوەیەک زۆری لەهیچ هاوڵاتیەک بکرێت، بەلامەوە ئاساییە تفەنگی شانی خۆتان بە نانێک بگۆڕنەوە، بەڵام نابێت گوندنشینان ئازار بدەن".
هاوکات سەرۆک مەسعود بارزانی لە 15/5/2025، لە هەولێرلە کۆنگرەی یەکگرتنی یەکێتیی قوتابیان و لاوانی دیموکراتی کوردستان فەرمووی "قوتابیان و لاوان ڕۆڵێكی زۆر كاریگەریان هەبووە لە شۆڕشی ئەیلوول، لە شۆڕشی گوڵان هەتا لە شەڕی داعش."
هەروەها فەرمووی "شەڕی جاران زۆر ئاسانتر بوو لە شەڕی ئێستا، شەڕی فڕۆكە و تانك و تۆپ و هەتا كیمیاباران و ئەنفال، بەڵام باوەڕ بكەن شەڕی ئێستا زۆر مەترسیدارترە، شەڕی بڵاوكردنەوەی ماددەی هۆشبەرە لەناو كۆمەڵگەی ئێمە، ئەو شەڕەمان لەگەڵ دەكەن. شەڕی نەهێشتنی بیروباوەڕە، شەڕی نەهێشتنی ئەوەیە كە تاكی كورد ئیتر بڕوای بە خۆی نەبێت، ئومێدی نەبێت، بۆیە ئەم شەڕە زۆر سەختتر و مەترسیدارترە.
ئەگەر وتاری بارزانی نەمر لە کاتی پەڕینەوەیان لە ڕووباری ئاراس و پەیامەکانی جەنابی سەرۆک لە یەکگرتنەوەی ڕێکخراوەکانی "قوتابیان و لاوان" شرۆڤە بکەین، تێدەگەین بۆچی سەرۆکی هەرێمی کوردستان ڕێککەوتنی نێوان ئەرمینیا و ئازەربایجان بە مێژووی وەسف دەکات، بە تایبەت ئەگەر بە وردی لە دوو پەیامی جەنابی سەرۆک بارزانی بۆ ئاشتی لە باکوو و ڕۆژئاوا و پەیامی لە مەراسیمی نزانی نیشتمانی شی بکەینەوە.
سەرۆک لە ڕێکەوتی 1/4/2025 لە کەناڵی شەمسەوە کە هاوکاتی یادی (79) ساڵەی دامەزراندنی کۆماری کوردستان لەبارەی پرۆژەی (100) بڕیارەکەی ترەمپ دەفەرمووێت"من پیرۆزبایی لە سەرۆك ترەمپ دەكەم بۆ ئەو هەڵوێستە شەرەفمەندانەیە. من مرۆڤێكی باوەڕدارم، باوەڕم بە خوا هەیە. ترەمپ گەڕایەوە بۆ ئەوەی كە خوا لەبارەی مرۆڤ دایناوە، فعلەن نێر و مێ، بۆیە من پیرۆزبایی لێ دەكەم بۆ ئەو هەڵوێستە شەرەفمەندانەیە" دیسان لە 23/4/2025 لە ڕۆژی نزای نیشتمانی"حەق وەک لوتکەی چیایە، چەندین رێگە ھەیە بۆ گەیشتن بە لوتکە، بەڵام ئامانج یەکە، ئەویش گەیشتنە بە حەق."
کوردستان و نیشتمانی کوردستانیان دوای (9) شۆرش و (5) قۆناغی مێژوویی، ئیدی پرۆژەی "پرسی کورد the Kurdish project" هەنگاو دەنێت بەرەو سەدەیەکی تری (275) پڕ لە گۆڕانکاری.
ئەو قۆناغە هاوچەرخەیی مێژووی کوردستان قۆناغێکی تەواو جودایە بەڵام تەواوکەری بێشک و گومان تەواوکەری بنەما و ڕێکارە لەشکرییەکانی پەڕینەوەیە لە "ڕووباری ئاراس". چونکە حکوومەتی کوردستان دوای نۆ کابینە توانی بەسەرکەوتوویی بە "کلتووری فەرهەنگی و ئاشتی و پێکەوە ژیان" بگەڕێتەوە سەر ئەو سنوورانەی لە سیڤەردا دران بە کوردستان و لە لۆزاندا لەکورد زەوتکران.
ئەم گەڕانەوەیە بە تەواوەتی بەندە بە بنەماکانی فەلەسەفەی بازران بۆ چاکسازی کۆمەڵایەتی، چونکە لە شۆرشی دووەمی بارزان بەتایبەت لە بەرنامەی "لێژنەی ئازادی" کە لە (6) خاڵی چاکسازی لە خۆ دەگرێت و (5) داواکاریان بۆ بۆ پێکهێنانی ویلایەتێکی کوردستانی لە باشوور و پشتگرتنی (یەکەم کۆماری کوردستان) لە خاکی ڕۆژهەڵات "کوردستانی سوور". بەڵام دوای ڕووخانی کۆماری کوردستان گەشتی بارزانی نەمر بۆ سۆڤیەت، شۆرشی سێیەمی فەلسفەی بارزانیان دەست پێدەکات، ئەویش شۆرشی "بەفەرمیکردنی زمانی کوردی" بووە بۆ کێشانی سنووری فرە نەتەوەیی و فرە ئاینی کوردستان.
ئەم دیپلۆماسیەی بارزانی نەمر نازناوی "جەنەڕالی چیاکانی" بەخشی بە بارزنی نەمر، بە تایبەت کاتێک لە ڕیکەوتی 18/1/1948 لە کۆنفرانسێکی باکۆ وتارێک دەدات و نوێنەرانی کوردستانی باشوور و ڕۆژهەڵات ئامادە دەبن و دواتر سەردانی ئەرەمەنستان دەکات و هانی کوردەکانی ئەوێ دەدات ماستەر و دکتۆرا بخوێنن.
ئەم گەشتە مێژوویەی بارزانی نەمر بۆ سۆڤیەت و ئەو دیپلۆماسیەی جەنەراڵ بۆ زمان و خوێن و پەروەردە مایەی هەڵوێستەکردنی جدی " ئەفسەران، هەڵگرانی بڕوانامەی باڵا. مامۆستایانی ئایانی" ئێستای کوردستانە، چونکە دوای (12) ساڵ مانەوەی سەرۆک لە کوردستانی سوور و گەڕانەوەی بە ڕێڕوەکانی "کوردستانی سەوز" و تا گەیشتنی بە کەرکوک، بارزانی نەمر دەرگای شۆرشی سێیەمی بۆ میللەتی کوردستان کردەوە، ئەویش شۆرشی "ئاشتی و پێکەوە ژیان" هەموو پێکهاتە و نەتەوەیەکە. لە ئێستادا دوای هەشت کابینەی پڕاو پڕ لە "ستراتیژی مۆدێرنی دەوڵەتسازی" خەریکە "بێ هۆشی خوێندەوار و مامۆستا ئاین پەروەرەکانمان" کلتووری ڕق و کینە بۆ کوردستان و خەباتی چەند سەدە دەچێنن، ئەو کلتوورە دەرئەنجامەکەی بێ ئاگایی بەشێکی هاوڵاتیانی کوردستانە لە مێژوو و بنەما سەرەکییەکانی فەلسەفەی کوردایەتی و کە فەلسەفەی بارزانە. لەمە بەداختر ڕێزنەگرتنە لەو پێشکەوتنانەی کە کوردستان هەنگاوی ناوە لە زمان و کلتووری کوردستانی بە تایبەت دوای بڵاوبوونەوەی دەستکەوتی چەند ساڵەی حووکمداری کوردستان لە سیاسەتی دیجیتاڵی سەرۆکی حکوومەت. لە کابینەی نۆیەم و نەوەی نۆیەمدا.
لەوەش بێ ئاگاتر، بەشێک لە پەرلەمانتاران و جێبەجێکارانی یاسا، خەریکە لە ڕێگەی بەکاربردنی پێگە ئەکترۆنیەکان و سۆشیال میدیا، دەستکەوتەکانیان بێ بنەما دەکەن و دەیانەوێت کلتووری مرۆڤدۆستی کوردستان ناشرین بکەن و کورد لە ناوچەکە لە شەرانگێز و توندوتیژ وێنا بکەن و بە بەهانەی ئاین و کلتووری کوردستان، پێگەی خانم و خێزان لە کوردستان لاواز بکەن.
ئێستا لە هەموو کات زیاتر پێویستمان بە یەک هەڵوێستی و یەکڕیزی نیشتمانییە، چونکە ئەگەر تەکتیەکانی پەرینەوە لە ڕووباری ئاراس لە مێژووی جیهان قۆناغیکی تازەی ستراتیژی "جەنگ لە پێناو ئاشتی" تۆمار کردبێت، ئەوا سیستمی دیجیتاڵی حکووومەتی کوردستان "شکاندنی سەرجەم سنوورە دەستکەردەکان"ـی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە بەرامبەر بە میللەتی کوردستان.
ئامانجی بنەماکانی فەلسەفەی بارزان بەرقەراکردنی ئاشتی و ئاسایشی کۆمەڵاتییە چەند سەدەیە هیچ بنەمایەکەی نێودەولەتی بۆ ئاشتی نەیتوانیەوە هێندەی ئەو بنەمایانە خزمەتی مرۆڤایەتی و نیشمان ساخی بکات.
بۆیە ئەگەر جاران زمان و کلتوور و خاکمان لێ زەوت کراوە، لە ئێستادا خاوەن پێگەی ئەلکترۆنی مۆدێرین و بە زمانی کوردی ، کە ئەگەر بە حیکمەتی ئەو پێشکەوتنانە تێبگەین و پابەندی یاساکانی حکوومەتی خۆمان بین و پارێزەرێکی نیشتمانی ئەو وڵاتە بین دوور لە دەمارگیری حزبی و ڕای جودا ، ئەوا سنوورەکانی دەبەزێنین و دەگەین بە سنورە شینەکانی کوردستانی پێکەوەیی، بەڵام ئەوە ئەرکی بڕوانامەدار و ئاین پەروەران و یاسا ناسانە کە بە "تێگەیشتن"نیان هەبێت بۆ یاسا هەموارکراوەکان نەک تەنها "خوێنەر و بینەر" بن کوردستانی بوونی ڕاستەقینە ئەمەیە، کە خزمەتی میللەتی خۆت بکەی و دوور بی لە ڕق ق کینە، کورد پاس سەکۆیەکی گرنگی داهاتووی کوردستانە ، لەمەودوا هاوڵاتی لە پلەی یەکەمدایە چیتر ژمارە دوو لە سیاسەتی حکوومداری کوردستان جێگای نابێتەوەم با پێکەوە"وەرچەرخانی کلتووری کوردستان" بکەین بە بنەما و بگەڕێنەوە بۆ سنوورە ڕاستەقینەکانی کوردستان کە بە "خاکی دایک ، the mother land" ناسراوە
