دیپلۆماسییەتی سەوز و سەروەریی نیشتمانی.. ئاسۆکانی داهاتوو لە دیدگای نێچیرڤان بارزانیدا 

ڤینۆس بابان

پرسی ژینگە لە ئێستادا وەک یەکێک لە دیارترین پێوەرە ستراتیژییەکانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دێتە ئەژمار، کە لە ڕێگەیەوە ئامادەیی و شەرعییەتی قەوارە سیاسییەکان بۆ هاوتەريببوون لەگەڵ سیستمی جیهانیی هاوچەرخدا هەڵدەسەنگێنرێت، چونکە پاراستنی هاوسەنگیی سروشت چیتر بابەتێکی فکریی لاوەکی یان هۆشیارییەکی وەرزیی دابڕاو نییە بەڵکو بووەتە بنەمایەکی سەرەکی بۆ پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی، پشتبەستن بە دپلۆماسییەتی پێشوەختە و پاراستنی سەقامگیریی کۆمەڵگە.
لەم ڕوانگە قووڵەوە، پەیامەکەی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان، بەبۆنەی ڕۆژی جیهانیی ژینگە لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ وەک نەخشەڕێگایەکی ڕوون و بەڵگەنامەیەکی شیکاریی گشتگیر دێتە پێشێ، تێڕوانینێک کە نەک تەنیا قووڵایی ئەندێشەی سەرکردایەتیی هەرێمی کوردستان نیشان دەدات، بەڵکو تەواوی دیدگای هەولێر لە پێشەنگی ئەو کاروانە نێودەوڵەتییەدا جێگیر دەکات کە ڕووبەڕووی قەیرانی کەشوهەوا و هەڵکشانی پلەکانی گەرما دەبێتەوە، و پێگەی فەرمی و مێژوویی خۆیشی وەک ئەکتەرێکی بەرپرسیار و هۆشیار لە ناوچەکەدا دەچەسپێنێت. لەم گۆشەنیگا ستراتیژییەوە، گوتاری فەرمیی سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان  لە کڵێشە تەقلیدییەکانی دیپلۆماسییەت دەردەچێت بۆ ئەوەی پێگەی هەرێمی کوردستان وەک هێزێکی دەستپێشخەر و کارا لە هاوکێشە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکاندا جێگیر بکات، ئەمەیش لە ڕێگەی هێنانەکایەی ستراتیژییەتێکی گشتگیر کە چەمکی ئەرکی نیشتمانی لەسەر بنەمای بەرپرسیارێتیی هاوبەش و تەباییەکی بەرفراوان سەرلەنوێ پێناسە دەکاتەوە. ئەم هەڵوێستە پێشەنگە، ئەو تێڕوانینە کلاسیکییە ڕەت دەکاتەوە کە دەیەوێت هەرێمی کوردستان وەک کارەکتەرێکی ناچالاک لە هەمبەر مەترسییە ژینگەییە نەتەوەبڕەکاندا نیشان بدات، بەڵکوو لە بەرامبەردا قەوارەیەک وێنا دەکات کە خاوەنی ئیرادەیەکی سەروەریانەیە بۆ گۆڕینی ئاستەنگە ئیکۆلۆژییەکان بۆ دەرفەتی گەشەپێدانی ستراتیژی و پڕۆژەی ژێرخانیی جێگیر، لەبەر ئەوەی پێگەی جوگرافیی هەرێمی کوردستان لە چەقی ئەو زۆنەدایە کە ناوەندە جیهانییەکان وەک هەستیارترین ناوچەی زیانلێکەوتووی قەیرانی کەشوهەوا دەستنیشانی دەکەن هەولێر بە پشتبەستن بە کارامەیی کارگێڕیی باڵای خۆی بەرامبەر سیاسەتە یەک لایەنەکانی وڵاتانی دراوسێ لە دۆسیەی ئاودا وەستایەوە، ئەمەش لە ڕێگەی نەخشەڕێگایەکی پێشەنگانە بۆ دروستکردنی بەنداوە ستراتیژییەکان مۆدێرن کردنی سیستمی ئاودێری و پاراستنی سەرچاوە ژێرزەوییەکان کە هەرێمی کوردستانی کردووەتە قەڵغانێکی پتەو بۆ پاراستنی ئاسایشی ئاو و هاوسەنگیی ژینگەیی لە ناوچەکەدا.
ئەم تێڕوانینە لە بواری وزەشدا وەرچەرخانێکی ڕادیکاڵی بەخۆیەوە بینیوە، ئاڕاستە فەرمییەکانی هەرێمی کوردستان بنەماکانی حوکمرانییان بەرەو سەوزکردنی ئابووری گۆڕیوە ئەویش بە سەرپەرشتیکردنی پڕۆژە گەورەکانی وزەی خۆر و کەمکردنەوەی گازە زیانبەخشەکانی کەرتی پیشەسازی و گواستنەوە، هاوکات پەرەپێدانی دارستانە نیشتمانییەکان و پاراستنی ناوچە کێوییەکانی وەک (گارە و سەکڕان) گۆڕینی ناسنامەی شارەکانە بۆ مۆدێلی هاوچەرخ تاوەکو هەرێمی کوردستان نەک تەنیا بەرگری لە خۆی بکات، بەڵکوو ببێتە ناوچەیەکی سەوزایی بەردەوام بۆ ڕاگرتنی تەوژمی بیابانبوون لە تەواوی دەوروبەریدا.
لەم ڕوانگەیەوە، پەیامەکەی بەڕێز سەرۆکی هەرێمی کوردستان هێزێکی داینامیکی بە کاری ژینگەیی دەبەخشێت و بەرپرسیارێتیی نیشتمانی لە ناخی کۆمەڵگەدا دەچەسپێنێت. ئەم دیدگایە دووپاتی دەکاتەوە کە پاراستنی سروشت، ئەمانەتێکی مرۆیی پێکەوەییە و سەرکەوتنی ئەم نەخشەڕێگایەش پێویستی بە هاوئاهەنگیی نێوان دامەزراوە حکوومییەکان و هاوڵاتیان هەیە.
لێرەوە، پەیامەکە نەخشەڕێگایەکی سێقۆڵی بۆ داڕشتنی ئەم ڕەوشتە جێگیرە کۆمەڵایەتییە دیاری دەکات.. ناوەندەکانی پەروەردە لە ڕێگەی گۆڕینی چەمکەکانی سروشت بۆ بنەمایەکی زانستی لە پرۆگرامەکانی خوێندندا، خێزان وەک سەکۆی یەکەمی ڕێکخستنی بەکاربردن و پاراستنی سەرچاوەکان و دەزگاکانی ڕاگەیاندن وەک هاوبەشێکی ستراتیژی لە ئاڕاستەکردنی ڕوانگەی گشتیدا. ئەم هاوئاهەنگییە پاراستنی هاوسەنگیی سروشت لە هۆشیارییەکی کاتییەوە دەگۆڕێت بۆ ناسنامەیەکی کلتووریی جێگیر.
لەسەر ئاستی سیاسی و دیپلۆماسی، گوتارەکە ڕەهەندێکی ستراتیژیی نوێ دەبەخشێتە دیپلۆماسییەتی سەوزی هەرێم و پەیامێکی ڕوون ئاڕاستەی دوو هاوبەشی سەرەکی دەکات:
یەکەمیان، حکومەتی عێراقى فیدراڵ.. هەولێر پرسی ژینگە وەک پردێک بۆ متمانە و سفرکردنەوەی قەیرانەکان دەبینێت، لەم سۆنگەیەوە ئامادەیی تەواوی هەرێم بۆ هاوئاهەنگیی باڵا لەگەڵ بەغدا ڕادەگەیەنێت بە مەبەستی دۆزینەوەی چارەسەری ڕیشەیی بۆ قەیرانە نەتەوەبڕەکانی وەک وشکبوونی زۆنگاوەکان، دابەزینی ئاستی دیجلە و فوڕات و دیاردەی بەبیابانبوون، ئەمەش نیشاندەری ئەو هۆشیارییەیە کە ئاسایشی ئاو و خۆراک پێویستی بە نەخشەڕێگایەکی سەروەریانەی یەکگرتوو هەیە.
دووەمیان، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی.. هەرێم خۆی وەک ئەکتەرێکی جیهانیی بەرپرسیار دەخاتە ڕوو کە پابەندی ڕێککەوتننامەکانی کەشوهەوایە و سیاسەتەکانی هاوتەریبی ئەو پێوەرانە دەکاتەوە کە لە کۆنگرەی مێژوویی ستۆکهۆڵم (١٩٧٢)ەوە چەسپاون. ئەم پابەندبوونە هێزی نەرمی سەوزی هەرێمی کوردستان لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا بەهێزتر دەکات و دەرگا بۆ ڕاکێشانی پاڵپشتی وەبەرهێنان و شارەزایی گڵۆباڵ واڵا دەکات.
بەیاننامەی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان وەرچەرخانێکی ئەرێنی و گرنگە کە لە سنووری بۆنە نەریتییەکان تێدەپەڕێت بۆ داڕشتنی بنەماکانی سەروەریی ژینگەیی درێژخایەن ئەمەش نیشانی دەدات کە هەرێمی کوردستان لە پێگەی دەستپێشخەری و بەرپرسیارییەتی دایە لە سۆنگەی پەرۆشیمانەوە وەک چاودێر و شرۆڤەکارێک بۆ ڕەوتی سیاسەتە گشتییەکان بە گەشبینییەوە دەبینین ئەم وتارە دەرفەتێکی زێڕین دەڕەخسێنێت تاوەکو لە ڕێگەیەوە چەند هەنگاو و پێشنیازێک بخرێنە ڕوو:
یەکەم، پاڵپشتیکردنی هه‌وڵه‌ نێودەوڵەتییەکان لە ڕێگەی پێشکەشکردنی دۆسیەیەکی هاوبەش بە نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ناساندنی زنجیرە چیا و پارێزگارییە سروشتییەکانی کوردستان وەک ناوچەی پاراستنی کەشوهەوای تایبەت، هاوشان لەگەڵ خستنەڕووی ئەزموونی سەرکەوتووی هەرێمی کوردستان لە بەڕێوەبردنی کێشەی کەمئاوی و هاندانی کێبڕکێ بۆ ناساندنی هەولێر وەک یەکێک لە پایتەختە ژینگەییە هاوچەرخەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
دووەم، بەگەڕخستنی ئامرازەکانی هێزی نەرم لە ڕێگەی پێشنیازکردنی پەیماننامەی ئاشتیی سەوزی هەرێمی بۆ کۆکردنەوەی وڵاتانی دراوسێ لە لوتکەیەکی کەشوهەوادا لە هەولێر، بە مەبەستی دوورخستنەوەی دۆسیەی ئاو لە ململانێ سیاسییەکان لە پاڵ هیوای دامەزراندنی کۆڕبەندی هەولێر بۆ دیپلۆماسییەتی کەشوهەوا و سندوقی کوردستان بۆ وەبەرهێنانی سەوز بۆ ڕاکێشانی تەکنەلۆژیای خاوێن.
پاراستنی ژینگەی کوردستان، لە ڕوانگەی هەرێمی کوردستانەوە، جەنگێکی هۆشیاری و بنیادنانی داهاتووە، ئاسایشی کەشوهەوا ئەمڕۆ لە پێشینەی کۆڵەکەکانی ئاسایش دایە و گۆڕینی ئەم دیدگایە بۆ دەستپێشخەری نێودەوڵەتی بەرزترین پلەی دڵسۆزی و ڕاستگۆییە بۆ دابینکردنی مافی نەوەکانی داهاتوومان لە ژیانێکی بە کەرامەت ئارام و پاکدا لەسەر ئەم خاکە.